Deliktaş'ın Kuruluşu ve Deliktaş Derbent Ağaları (Mehmet Ağaoğulları)

1600-1650 Yılları arasında Suriye’nin Rakkadan Anadoluya giren HalepTürkmen’lerine mensup Beğdili oymağının bir kolu (Dağıstanlılar)Anadolu’nun bir çok yerlerinde; Konar göçer obalar ,hayvan  sürüleriylegezerek verimli topraklar güvenli bölgeler ararlar. Kayseri’de Talasbölgesinde kalırlar. Burada uzun süre kalırlar .Zaman içerisinde komşuaşiretlerle geçinemezler. Buradan ayrılan bir kol bozoklara dahilolurlar. Buradan da ayrılarak doğuya yönelirler. Sivas’ın Zarabölgesinin Kaplanlı bölgesini kısa bir süre yurt edinirler. Buradanayrılan aşiretin bir kolu uzun ve yorucu  bir yolculuktan sonra hayvansürüleriyle Deliktaş yöresine konarlar.
Her uğrak yerlerindeaşiretten bir iki aile ayrılır oralarda mekan tutarlar. Deliktaşbölgesinde çoğulcu ve güvenilir bir oymağa ihtiyaç duyulur. Bir çokOymaklara bu bölgede iskan ettirilmesi için emir çıkar. Fakat başarılıolamazlar. Yol güvenliğinin sağlanması, Deliktaş bölgesinin şerodaklardan temizlenmesi huzurlu bir ortamın yaratılması Devletin amacıidi burası Bağdat yolu da olarak bilinen ipek yolu üzerindebulunuyordu. Burası ticari ve işlek bir yol olduğu için çok önemtaşımakta idi.
Dağıstanlılar oymağının başında bulunan Oymak Bey'i Abdullah AğaSivas Sancak Bey'i Zaralı  zade Fevzi Paşa tarafından çağrılır.Deliktaşbölgesinin güvenliğinin oymağı tarafından sağlanması için tekliftebulunur. Abdullah ağanın oymağına güveni tamdır o nedenle teklifi kabuleder.
Deliktaş'ın savunması için bir kale.Bir palanga han.Cami ve çeşmeyapılması gerekmektedir.Feyzullah Paşa projeyi üstlenir ve çalışmalarbaşlar uygulama ise Abdullah Ağa tarafından yürütülür.Bir süre sonraOsmanlı İmparatorluğunun maddi sıkıntıları baş gösterir yardım kesilirdolayısiyle işler durur.Abdullah Ağa artık bu işe soyunmuştur kendiimkanlarını zorlayarak projeyi tamamlar hizmete sunar.Deliktaş artıkemin ellerde bölgede can ve mal güvenliğini savunabilecek durumagelmiştir.
Bu yatırımlar gözönüne alınarak Deliktaş'a Osmanlı İmparatorluğutarafından derbentlik teşkilatı kurulması kararlaştırılmıştır.Burayaatanacak derbent ağası Sıvas Sancak Bey'i Zaralızade Fevzi Paşatarafından tayin edilecektir.Deliktaşa yapılan yatırımların AbdullahAğa tarafından kendi imkanları ile tamamlanmış olması Fevzi Paşatarafın takdir edilerek Abdullah Ağaya derbent ağalığı teklifiyapılır.Yaşlılığı nedeni ile bu teklifi kabul etmez büyük oğlu Aliağayı önerir.Bunun üzerine ferman çıkartılarak Hacı Ali Ağa DerbentAğalığına getirilir.
Daha evvel Alacahan’da kurulmuş olan Alacahan Deliktaş arası sınırtespiti yapılır. Deliktaş Derbent ağası Ali ağanın emrine verilen 50Kişilik Derbentçi ile göreve başlayan Ali ağanın üç oğlu vardı. Salih,İzzet, Ömer.
Deliktaş Derbentliği adına 7-8 köy tahsis edilir .Bu Köylerdentoplanan Aşar vergisi ile mahiyetlerinde görev yapan Derbentçilerinihtiyaçlarını karşılamak. Toplanan verginin bir miktarını Derbentağaları kendi uhtelerinde tutarak, bir miktarını da bağlı olduklarıİstanbul valide i Atik Sultan vakfına makbuz karşılığı vermekti. (Buvakıf Üsküdar’da Toptaşı mevkiinde bulunmakta’dır ).
Bir nevi Devletin gelir deposu idi. Deliktaş Derbent ağalarına ayrıbir görevin verilmesi sorumluluklarını artırmıştır. sağ kol ağalığı vesol kol ağalığı olarak bilinen sağ ve sol yol güvenliğinin desağlanması istendi. Bu görevle yolcuların
Eşkıya’ya soyulması veya Kervanların ve yolcuların yolculuk sırasındazarara uğraması halinde; Kol ağaları zarara uğrayan kişinin zararınıkarşılamak zorunda idi .Teslim aldıkları Ticari kervanları ve posta Tatarlarını sağlıklı bir şekilde menzil’e ulaştırmak için ellerindengelen bütün imkanları kullanmak zorunda idiler. Deliktaş’tan aldıklarıKervanları Alacahan Derbent’ine teslim etmekle sorumlu idiler . 
Resmi kayıtlarda gördüğümüz menziller Sivas, Deliktaş, Alacahan,Hasançelebi, Malatya olmak üzere bunlar Vakıf Derbentleri olarakbilinmektedir. Halk arasında özel ticari amaçla kurulmuş olan, Bağdatyolu güzergahında bulunan konaklama noktaları da bulunmakta idi. VakıfHanları yolcuların her türlü ihtiyacına cevap verebilecek şekildeyapılmıştı. Bu tür hanlar günümüze kadar varlığını sürdürmüştür.
Uzun yıllar Deliktaş Derbent ağalığını sürdüren Ali ağa zamaniçerisinde yaşlılığı ve sağlığı açısından yorucu çalışmaların verdiğiyorgunluk neticesinde Derbent ağalığını oğlu Salih ağaya yasaldüzenleme ile devretti. Derbentlik Berat’ını Sivas Paşası FeyzullahPaşa Karaman valiliğinden tekrar Sivas’a döndükten sonra verir.Derbentlik Babadan oğul’a geçen bir rütbe idi .Uzun yıllar Salih ağa bugörevi yürüttü. Son zamanlarda Jandarma teşkilatının kurulmasısırasında Salih ağanın oğlu Seyfullah ağanın kısa bir süre DerbentMuhtariyetliğinde bulundu. Salih ağanın doğumu ve ölümü kesin olarakbilinmemekle beraber , beş erkek çocuğu vardı. Bekir, Seyfullah,Abdullah, Hacı Mahmut,Mehmet (Güründe ilçesinde)Kızı hatun ise gürünağalarında gelindir.
Derbent ağaları ve mahiyetlerinde bulunan Derbentçiler vergiden veAskerlik görevinden muaf tutuluyordu. Bu görevlerini Devlete hizmetleödüyorlardı. Osmanlı Coğrafyasında kurulan Derbentlikler Osmanlı yolgüvenliğinin bel kemiği idi. (Günümüzün mıntıka Karakolları) idiYolların güvenliğini sağlamak, halkın can ve mal güvenliğini korumak,Askeri posta ve Tatarların ulaşımını temin etmekti. Osmanlı’nın zayıfdurumunu fırsat bilen şer odaklar; yanına üç beş kendini bilmezle çetekurup soygun yapıyordu. İşlek yollar onların gelir kapısı olmuştu. Bugibi şer odakları ,Eşkiyaları Devlet yol g üzergahlarından temizliyordu.
1910 yılına gelindiğinde Derbent teşkilatları yavaş yavaş kapanıyorgörev Jandarma’ya geçiyordu.Kangal, Alacahan, Deliktaş SivasMutasarrıflığı tarafından uzun yıllar idare edildi. Kangal NahiyeMüdürlüğünü kapıcı başı payeli Abdurrahman ağa . Deliktaş NahiyeMüdürlüğünü Abdullah ağa .Alacahan Nahiye Müdürlüğünü de Cebrail beyyapmakta idi.Abdullah Ağa Deliktaş Nahiye Müdürlüğünde uzun yıllarkalmış.Deliktaş Derbent ağalarının Kardeş ayrılıkları gündeme gelir.Deliktaş, Geven, Ömer ağa çiftliklerinde nizam ve intizam bozulur. Buüç bölgeyi bir merkezden yönetmenin imkansız olduğunu anlayan kardeşlerayrılırlar. Deliktaş Derbentlik teşkilatının da son yıllardakaldırılması ayrılığa zemin hazırlamış olur.
Salih ağa Geven çiftliğini tercih eder oraya yerleşir. İzzet ağaDeliktaş'ta kalmayı yeğler Baba ocağını devam ettirir. Ömer ağa adınıtaşıyan Ömer ağa çiftliğine taşınır. Salih ağanın  5 oğlu vardı. Bekir,Seyfullah, Abdullah, Hacı Mahmut,Mehmet ; İzzet ağanın bir oğlu vardı.Hacı Mehmet 4 de kızı vardı.
Deliktaş Derbent ağası Ali ağanın ortanca oğlu Ömer ağa kendiadını taşıyan Ömer ağa Çiftliğine yerleşerek soyunu burada devamettirmiştir. Ömer ağanın üç oğlu birde kızı vardı. oğulları Mehmet ağa,Kadir ağa, Mustafa (Küçük bey ). Kızı ise Kezban dır (Kezik Hatun).Havuz ağalarından Ziya efendinin eşidir .
Ömer ağa’nın büyük oğlu Mehmet ağa’nın oğlu Bekir ağa (Tecer) ınÇocukları .Mehmet Ağaoğulları,Selamet Ağaoğulları, Rafet Ağaoğullarıİstanbul'da yaşamaktadırlar.

Yazar:Mehmet Ağaoğulları

1939 Sivas’ın Kangal ilçesine bağlı Kayapınar köyü’nün Ömerağaçifliğinde doğan Mehmet Ağaoğulları 1958 yılında Sivas Erkek SanatEnstitüsünden ayrıldıktan sonra 1958-1959 ders yılında Sivas merkezköyü olan Hocabey köyünde vekil öğretmen olarak görev alır. MehmetAğaoğulları ikinci yıl 1960-1961 ders yılında Sivas’ın Koyulhisarilçesine bağlı Eksi köyünde vekil öğretmenlik görevine başlar.
Buradan ayrıldıktan sonra ticari hayata atılır, çeşitli işkollarında çalışmaları olmuştur. Halen ticari hayatına İstanbul’dadevam etmektedir.
Evli ve üç çocuk babası olan Ağaoğulları araştırma ve incelemeaçısından ele aldığı Sivas’ı kendi değer yargıları içerisinde  Sivas’ıinceleyerek, araştırarak “tarih ve kültür yönüyle sivas ili” adlı eserimeydana getirmiştir.
Ayrıca Sivas ili evliyaları içerisinde “Şeyh Mehmet Dede” adlıeserini çıkarmıştır. Üçüncü eseri olan “Unutulmayan ustalardanfıkralar” dır.  Ve dördüncü kitabı olan Osmanlılar döneminde; Sivas-Kangal arasında bulunan  “Deliktaş Derbentliği” eserine Osmanlıarşiv belgeleri ışığında uzun çalışmalar neticesinde bu tarihi“Derbent” teşkilatını ortaya çıkarmıştır. Evli ve üç çocuk babasıdır.