Deliktaş Ağzında Hece ve Ek Yapıları

Deliktaş, dil özellikleri bakımından komşu illerden farklılık arzeder.

Konuşulurken kelime sonundaki fiil takıları, şahıs zamirleri vs. ekler genelikle kısaltılır. (Ör:Bilmiyorum > bilmiyomm, bakacaksın > bahacān, gidelim > gidek, tutalım > dutah, gideceğim > gidecēm).

Büyük ses uyumu ve sessis uyumuna da uyulmadığı görülür. (Ör:Düğme > dume).

Ayrıca (p, ç, t, k) sert sessizleri, yerini (b ,c ,d, g) yumuşak sessizlere bıraktığını görürüz. (Ör: Parmak > barmah, kitapçı > kitabcı, gitti > gėddi, büyük > böyüġ).

Kapalı e (ė) de sıkça kullanılan özelliklerdendir. (Ör: Yėmeg, ėl, ėlti, cėhiz, ėş, gėce, ėyi, eriġ)

2.1.1. Vokaller (Ünlüler)

2.1.1.1. Vokal (Ünlü) Değişmeleri

i > ü değişmesi: Silik > silüġ,

ü > ö değişmesi: Büyük > böyüg

o > u değişmesi:

ö > ė değişmesi: Öyle > ėle

2.1.2. Konsonantlar (Ünsüzler)

2.1.2.1. Konsonant (Ünsüz) Değişmeleri

p > b değişmesi: Kap > ġab

ç > c değişmesi: Uçtu > ucdu

t > d değişmesi: Tırnak > dırnah

k > g değişmesi: Kapı > ġapı

ğ > v değişmesi: Döğdü > dövdü

j > c değişmesi: Jandarma > candarma

r > n değişmesi: Karnı > ġannı

2.1.2.2. Konsonant (Ünsüz) Türemesi

-l türemesi : İkindi > ilkindi

-y türemesi : İsmāil > İsmāyil

-s türemesi : Susamak > susasmah

-i türemesi : Rezil > irezil

2.1.2.3. Konsonant (Ünsüz) Düşmesi

-ğ düşmesi : Değdi > dėdi

-y düşmesi : Giyindi > giydi

2.1.2.4. Konsonant (Ünsüz) İkizleşmesi

-ş ikizleşmesi : Aşağı > aşşa

-g ikizleşmesi : Dakika > daġġa

-c ikizleşmesi : Küçük > ġüccük

-s ikizleşmesi : Isız > ıssız

2.1.3. Metatez (Yer Değiştirme)

-pr > rp : Toprak > torpah -ps > sp : Tepsi > tesbi

-kş > şk : Ekşi > eşgi

Şimdiki zaman "-yor" ekinden sonra gelen vs.ekler kısaltılır:

geliyorum > gelyom

geliyorsun > gilyonn

geliyor > geliyo

geliyoruz > gelyoh

geliyorsunuz > geliyonuz

geliyorlar > geliyolar

Gelecek zaman "-ecek, -acak" ekinden sonra gelen şahıs vs. ekler kısaltılır:

geleceğim > gelecam

geleceksin > gelecan

gelecek > geleceġ

geleceğiz > gelecaġ

geleceksiniz > geleceġsiız

gelecekler > geleceġler

Araştıran:UĞUR TÜRKAY